W prestiżowym czasopiśmie naukowym European Stroke Journal ukazała się publikacja pt. Global expert consensus on the importance of secondary stroke prevention: challenges, care coordination and unmet needs for non-cardioembolic ischaemic stroke survivors. Artykuł dotyczy jednego z najważniejszych, a często niedostatecznie zauważanych obszarów opieki poudarowej — profilaktyki wtórnej, czyli działań mających zapobiegać kolejnemu udarowi mózgu. Publikacja została opublikowana 1 stycznia 2026 roku w numerze 11(1) European Stroke Journal.

Jednym ze współautorów badania jest Adam Siger z Fundacji Udaru Mózgu, reprezentujący w międzynarodowym gronie perspektywę organizacji pacjenckiej i doświadczenia osób dotkniętych udarem mózgu w Polsce.

Dlaczego temat jest tak ważny?

Udar mózgu nie kończy się w momencie opuszczenia szpitala. Dla wielu osób rozpoczyna się wtedy długi proces leczenia, rehabilitacji, adaptacji do nowej sytuacji życiowej oraz zapobiegania kolejnemu incydentowi naczyniowemu. Jak podkreślają autorzy publikacji, mimo postępu w leczeniu ostrej fazy udaru, ryzyko nawrotu udaru pozostaje znaczące. Według danych przywołanych w artykule około 1 na 10 osób po udarze niedokrwiennym doświadcza kolejnego udaru w ciągu pierwszego roku, a około 1 na 5 osób w ciągu pięciu lat.

To pokazuje, że profilaktyka wtórna nie może być traktowana jako dodatek do leczenia, ale jako jeden z kluczowych elementów kompleksowej opieki nad osobą po udarze mózgu.

Międzynarodowy konsensus ekspertów

Badanie miało charakter zmodyfikowanego badania Delphi. Wzięło w nim udział 13 międzynarodowych ekspertów z różnych krajów, w tym neurolodzy udarowi, pielęgniarka udarowa, pielęgniarka zajmująca się opieką nad osobami z demencją, przedstawiciele organizacji pacjenckich, a także osoby wnoszące osobiste doświadczenie udaru lub opieki nad osobą po udarze. Eksperci reprezentowali m.in. Chiny, Francję, Niemcy, Grecję, Włochy, Japonię, Norwegię, Polskę, Serbię, Hiszpanię, Szwajcarię i Wielką Brytanię.

Celem pracy było wypracowanie wspólnego stanowiska dotyczącego największych wyzwań, barier i niezaspokojonych potrzeb w profilaktyce wtórnej po niekardioembolicznym udarze niedokrwiennym mózgu.

Eksperci oceniali 11 stwierdzeń dotyczących m.in. ryzyka nawrotu udaru, znaczenia leczenia i zmian stylu życia, koordynacji opieki, roli pacjenta i opiekuna oraz potrzeby dalszych inwestycji w systemowe rozwiązania. Wszystkie 11 stwierdzeń uzyskało konsensus.

Najważniejsze wnioski z publikacji

Autorzy zwracają uwagę, że nawracający udar mózgu często wiąże się z większym obciążeniem dla pacjenta i jego bliskich niż pierwszy udar. Może oznaczać większą niepełnosprawność, trudniejszą rehabilitację, większe ryzyko zgonu, a także poważniejsze konsekwencje psychiczne — zarówno dla osoby po udarze, jak i jej opiekunów.

W publikacji podkreślono również, że skuteczna profilaktyka wtórna wymaga nie tylko leczenia farmakologicznego, ale także:

• właściwego rozpoznania przyczyny udaru,

• kontroli czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe czy palenie tytoniu,

• wsparcia w zmianie stylu życia,

• regularnych kontroli lekarskich,

• dobrej komunikacji między pacjentem, opiekunem i personelem medycznym,

• lepszej koordynacji opieki między szpitalem, rehabilitacją, poradnią specjalistyczną i lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.

Eksperci wskazali także, że osoby po udarze, ich rodziny i opiekunowie powinni być traktowani jako partnerzy w profilaktyce, a nie jedynie bierni odbiorcy zaleceń medycznych.

Rola organizacji pacjenckich

Z perspektywy Fundacji Udaru Mózgu szczególnie ważny jest wniosek dotyczący potrzeby lepszej integracji systemu ochrony zdrowia z organizacjami wspierającymi osoby po udarze. W publikacji podkreślono, że łączenie opieki medycznej z działaniami organizacji pacjenckich może wspierać powrót do samodzielności, poprawiać jakość życia i ograniczać długofalowe koszty społeczne oraz ekonomiczne udaru.

To bardzo ważny głos, ponieważ osoby po udarze i ich rodziny często pozostają po wypisie ze szpitala z wieloma pytaniami: gdzie szukać rehabilitacji, jak zmniejszać ryzyko kolejnego udaru, jak radzić sobie z lękiem, zmęczeniem, depresją, problemami poznawczymi czy trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.

Potrzebne są narodowe plany i realne działania

Jedno z kluczowych stwierdzeń przyjętych przez panel ekspertów mówi, że konieczne są długofalowe inwestycje w profilaktykę wtórną, wsparcie pacjentów i nowe możliwości leczenia, aby poprawić jakość życia osób po udarze oraz ich opiekunów, a jednocześnie ograniczyć długoterminowe koszty dla społeczeństwa i systemu ochrony zdrowia. Eksperci wskazali również na potrzebę narodowych planów udarowych, które obejmują profilaktykę wtórną i są wsparte jasnymi wytycznymi oraz konkretnymi rozwiązaniami organizacyjnymi.

Głos Fundacji Udaru Mózgu

Udział przedstawiciela Fundacji Udaru Mózgu w tej międzynarodowej publikacji jest dla nas ważnym potwierdzeniem, że perspektywa pacjentów i organizacji pacjenckich powinna być obecna w debacie naukowej i systemowej dotyczącej udaru mózgu.

Profilaktyka wtórna to nie tylko kwestia zaleceń medycznych. To również kwestia edukacji, dostępności do specjalistów, rehabilitacji, informacji, wsparcia psychologicznego i koordynacji opieki. Osoba po udarze nie powinna zostawać sama z ryzykiem kolejnego udaru i z odpowiedzialnością za odnalezienie się w skomplikowanym systemie ochrony zdrowia.

Fundacja Udaru Mózgu od lat podkreśla, że skuteczna opieka poudarowa musi obejmować cały proces: od leczenia ostrego, przez rehabilitację, po długoterminowe wsparcie, edukację i profilaktykę nawrotów.

 

Źródło

Valeria Caso i wsp., Global expert consensus on the importance of secondary stroke prevention: challenges, care coordination and unmet needs for non-cardioembolic ischaemic stroke survivors, European Stroke Journal, Volume 11, Issue 1, January 2026, aakaf012. DOI: 10.1093/esj/aakaf012.
Artykuł jest dostępny w formule Open Access na stronie European Stroke Journal.